هر کسی که کم‌شنوایی‌اش در ارتباط، کار، ایمنی یا زندگی اجتماعی او اختلال ایجاد کند و درمان دارویی یا جراحی برای آن ممکن یا کافی نباشد. سمعک بیشتر برای کم‌شنوایی حسی‌عصبی (از ملایم تا عمیق) به کار می‌رود و برای هر سنی، از نوزاد تا سالمند، قابل استفاده است.

• زیاد پرسیدن «چی؟» و درخواست تکرار
• بلند کردن صدای تلویزیون
• «می‌شنوم ولی نمی‌فهمم»، به‌ویژه در جمع و محیط شلوغ
• سختی در مکالمه‌ی تلفنی
• خستگی بعد از گفتگو و کناره‌گیری از جمع‌ها
• گفته‌ی اطرافیان که «گوشِت سنگین شده»

عدد ثابتی وجود ندارد؛ معیار اصلی میزان اختلال در ارتباط و زندگی روزمره است.

• ملایم: در صورت مشکل در نویز یا جمع، سمعک می‌تواند کمک‌کننده باشد.
• متوسط و متوسط رو به شدید: معمولاً سمعک سود روشنی دارد.
• شدید و عمیق: سمعک‌های قدرتمند لازم است و در صورت سود کم، کاشت حلزون بررسی می‌شود.

تصمیم نهایی را شنوایی‌شناس بر اساس نمودار شنوایی، درک گفتار و نیازهای فرد می‌گیرد.

• حسی‌عصبی: رایج‌ترین مورد استفاده
• مختلط: برای بخش حسی‌عصبی آن
• انتقالی: وقتی درمان پزشکی یا جراحی ممکن نباشد (مثلاً بیماری مزمن گوش). در برخی موارد از سمعک‌های هدایت استخوانی استفاده می‌شود.
• یک‌طرفه‌ی شدید تا عمیق: سمعک‌های CROS/BiCROS

کودکان: بله. رشد گفتار و زبان به شنیدن در سال‌های اول زندگی وابسته است و سمعک باید هرچه زودتر (ترجیحاً در ماه‌های اول پس از تشخیص) تجویز شود. حتی کم‌شنوایی ملایم یا یک‌طرفه هم در یادگیری اثر می‌گذارد. چون گوش کودک رشد می‌کند، قالب گوش باید مکرر تعویض و سمعک مرتب پیگیری شود.

سالمندان: بله؛ بیشترین کاربران سمعک‌اند. سمعک به ارتباط، مشارکت اجتماعی، ایمنی و کاهش بار ذهنی گوش دادن کمک می‌کند. سن مانع نیست، اما در انتخاب مدل باید توان دست‌ها، بینایی و حمایت خانواده در نظر گرفته شود.

سمعک صدای محیط را می‌گیرد، آن را به سیگنال دیجیتال تبدیل می‌کند، متناسب با نمودار شنوایی همان فرد پردازش می‌کند (هر فرکانس به اندازه‌ی نیاز تقویت می‌شود) و صدای اصلاح‌شده را به گوش می‌رساند. سمعک گوش را ترمیم نمی‌کند؛ ورودی بهتری به گوش و مغز می‌دهد.

• میکروفون: صدا را به سیگنال الکتریکی تبدیل می‌کند.
• پردازشگر: «مغز» سمعک؛ صدا را تحلیل، تقویت (طبق نیاز هر فرکانس) و پاک‌سازی می‌کند.
• آمپلی‌فایر: سیگنال پردازش‌شده را تقویت می‌کند (در سمعک‌های دیجیتال بخشی از مجموعه‌ی پردازشگر است).
• گیرنده / Receiver (بلندگو): سیگنال را دوباره به صدا تبدیل می‌کند.
• باتری: یکبارمصرف یا قابل‌شارژ

صدا وارد میکروفون می‌شود، به سیگنال الکتریکی و سپس دیجیتال تبدیل می‌شود، در پردازشگر تحلیل و تقویت می‌شود، دوباره به سیگنال آنالوگ تبدیل می‌شود، از طریق گیرنده به‌صورت صدا وارد مجرای گوش می‌شود و از آنجا مسیر طبیعی را طی می‌کند: پرده‌ی گوش، استخوانچه‌ها، حلزون، عصب شنوایی و مغز.

تقویت‌کننده‌ی صدا (PSAP) (اکثرا در فروشگاه های تجهیزات پزشکی به اشتباه سمعک معرفی می شود): همه‌ی صداها، از جمله نویز، را یکسان بلند می‌کند. متناسب با کم‌شنوایی فرد برنامه‌ریزی نمی‌شود و برای افراد با شنوایی طبیعی (مثل شکار یا تماشای پرندگان) طراحی شده، نه درمان کم‌شنوایی.

سمعک: بر اساس نمودار شنوایی فرد، فرکانس به فرکانس تنظیم می‌شود، با فشرده‌سازی از صدای بلند ناراحت‌کننده جلوگیری می‌کند، نویز و سوت را کنترل می‌کند و تجهیزی پزشکی با استانداردهای ایمنی است.

• پشت‌گوشی / BTE: بدنه‌ی سمعک پشت گوش قرار می‌گیرد و صدا از طریق لوله و قالب گوش یا گنبدی وارد گوش می‌شود.
• رسیور در کانال / RIC (یا RITE): بدنه‌ی کوچک پشت گوش است و سیم باریکی، گیرنده را داخل مجرا می‌رساند. محبوب‌ترین مدل امروزی است.
• داخل گوشی / ITE: با قالب سفارشی که فضای لاله‌ی گوش را پر می‌کند.
• داخل کانال / ITC: با قالب سفارشی، بخشی از مجرا را پر می‌کند و کمتر دیده می‌شود.
• کاملاً داخل کانال / CIC: کوچک‌تر و عمدتاً داخل مجرا
• نامرئی در کانال / IIC: عمیق‌تر از CIC و تقریباً نامرئی
• جیبی / Body Worn: جعبه‌ای که در جیب یا روی لباس قرار می‌گیرد و با سیم به گیرنده‌ی داخل گوش وصل است. امروزه کمتر استفاده می‌شود.

• BTE: از ملایم تا عمیق؛ مناسب کودکان و سالمندان (قالب قابل‌تعویض)، مقاوم و ساده در کار با آن به ویژه افراد با مهارت دستی پایین.
• RIC: ملایم تا شدید؛ ظاهر کم‌حجم، کیفیت صدای طبیعی و مناسب افت فرکانس بالا. گیرنده به نظافت و مراقبت در برابر جرم و رطوبت نیاز دارد.
• ITE: ملایم تا شدید؛ کنترل‌ها بزرگ‌تر و کار با آن‌ها آسان‌تر و برای افرادی با مهارت دستی کمتر مناسب است.
• ITC: ملایم تا متوسط رو به شدید؛ کم‌دیدتر، اما به کمی مهارت دستی نیاز دارد.
• CIC: ملایم تا متوسط؛ برای بزرگسالان با مجرای مناسب. امکانات محدودتر و مستعد جرم و رطوبت
• IIC: ملایم تا متوسط؛ تقریباً نامرئی، اما فقط برای آناتومی مناسب و با امکانات محدود
• جیبی: کم‌شنوایی عمیق یا افرادی با محدودیت‌های شدید در توان دست و بینایی. امروزه کمتر استفاده می‌شود.

انتخاب نهایی را درجه‌ی کم‌شنوایی، شکل گوش و سبک زندگی مشخص می‌کند.

• کاهش نویز: صداهای پس‌زمینه‌ی ثابت (پنکه، ترافیک) را کم می‌کند.
• میکروفون جهت‌دار: روی صداهای جلو (گوینده) تمرکز می‌کند و صداهای کناری و پشت را کاهش می‌دهد.
• حذف سوت‌کشیدن: سوت ناخواسته را تشخیص می‌دهد و از بین می‌برد.
• فشرده‌سازی صدا: صداهای آرام را بلند می‌کند بی‌آنکه صداهای بلند آزاردهنده شوند.
• برنامه‌های خودکار محیطی: محیط (سکوت، شلوغی، موسیقی، خودرو) را تشخیص می‌دهد و تنظیمات را خودکار عوض می‌کند.
• بلوتوث: پخش مستقیم تماس، تلویزیون و موسیقی و کنترل با اپلیکیشن
• قابل‌شارژ: شارژ شبانه به‌جای تعویض باتری کوچک
• هوش مصنوعی: تشخیص هوشمندتر گفتار از نویز و یادگیری ترجیحات کاربر

1. شرح‌حال و معاینه‌ی گوش
2. شنوایی‌سنجی کامل و تست گفتار
3. گفتگو درباره‌ی نیازها و انتظارات
4. انتخاب مدل و ویژگی‌های مناسب
5. تهیه‌ی قالب گوش (در صورت نیاز)
6. تنظیم و برنامه‌ریزی و تحویل
7. پیگیری های بعدی در صورت نیاز

• درجه و نوع کم‌شنوایی
• شکل و سلامت گوش (اندازه‌ی مجرا، جرم، ترشح)
• سبک زندگی: محیط‌های ساکت یا شلوغ، فعالیت اجتماعی
• مهارت دست‌ها و بینایی برای جاگذاری، شارژ و کنترل
• نیازهای شغلی (جلسه، تلفن، محیط پرنویز)
• نیاز به اتصال به موبایل و تلویزیون
• ظاهر و انتظارات فرد

مهارت دستی (Hand Dexterity) یعنی توانایی فرد در انجام حرکات ظریف و دقیق با انگشتان و دست‌ها؛ کارهایی مثل گرفتن اجسام کوچک، چرخاندن یا فشردن دکمه‌های ریز.

اهمیت آن در انتخاب سمعک:
سمعک، به‌ویژه در مدل‌های کوچک، نیاز به کارهای ظریف روزانه دارد: جاگذاری و بیرون‌آوردن از گوش، تعویض باتری کوچک، و فشردن دکمه‌ها. در افرادی با مهارت دستی محدود (مثل سالمندان)، مدل‌های خیلی کوچک مثل CIC یا IIC می‌توانند کار با سمعک را دشوار و ناامیدکننده کنند و حتی باعث کنار گذاشتن آن شوند.

به همین دلیل، برای این افراد معمولاً مدل‌های بزرگ‌تر با دکمه‌های واضح‌تر (مثل BTE یا ITE)، باتری قابل‌شارژ (برای حذف نیاز به تعویض باتری ریز) و کنترل از طریق اپلیکیشن موبایل با دکمه‌های بزرگ‌تر، گزینه‌ی مناسب‌تری هستند.

• تشخیص علت‌های پزشکی که نیاز به درمان دارند و ارجاع به موقع
• انتخاب دستگاه بر اساس نتایج آزمون‌ها نه حدس
• برنامه‌ریزی دقیق و اندازه‌گیری صدای واقعی در گوش
• آموزش استفاده و نگهداری
• مدیریت دوره‌ی عادت‌کردن و پیگیری
• تنظیم نادرست می‌تواند سمعک را بی‌اثر، ناراحت‌کننده یا حتی زیان‌بار کند.

Fitting یعنی تنظیم سمعک بر اساس کم‌شنوایی و ترجیحات فرد با نرم‌افزار مخصوص.

مراحل انتخاب، تنظیم و تحویل:

1. ارزیابی شنوایی
2. انتخاب مدل و قالب گوش
3. برنامه‌ریزی و بررسی دقت تنظیم
4. تحویل و آموزش (جاگذاری، شارژ، نظافت، اپلیکیشن، انتظارات واقعی)
5. جلسات پیگیری

چرا پیگیری بعد از تحویل مهم است؟
مغز به‌تدریج به صداهای جدید عادت می‌کند و تنظیمات باید با آن هماهنگ شوند. در پیگیری‌ها (معمولاً یک تا دو هفته و چند هفته بعد از تحویل، سپس دوره‌ای) راحتی و وضوح صدا، سوت و صدای خود فرد، نظافت و سلامت گوش بررسی می‌شود. این جلسات تفاوت بین «سمعک در کشو» و «سمعک موفق» است.

خیر. سمعک مناسب و درست تنظیم‌شده به شنوایی آسیب نمی‌زند و حداکثر خروجی آن روی سطح ایمن محدود می‌شود. این باور به چند دلیل رایج است:

• کم‌شنوایی خودش ممکن است با گذر زمان پیشرفت کند (مثلاً پیری) و این پیشرفت به سمعک نسبت داده می‌شود. (باور نادرست)
• بعد از عادت به صدای بهتر، بدون سمعک شنوایی ضعیف‌تر از قبل حس می‌شود، درحالی‌که شنوایی واقعی تغییری نکرده است.
• سمعک‌های نامناسب یا خیلی بلند تجربه‌ی بدی ایجاد کرده‌اند.

• کاهش ارتباط و سوءتفاهم در گفتگو
• خستگی ذهنی و کناره‌گیری اجتماعی
• افزایش خطر افسردگی و انزوا
• کاهش تدریجی درک گفتار، چون مسیر شنوایی مغز تحریک نمی‌شود
• سخت‌تر شدن عادت به سمعک با گذشت سال‌ها
• کاهش ایمنی (نشنیدن بوق، هشدار و زنگ)
• پژوهش‌ها کم‌شنوایی درمان‌نشده را با افت سریع‌تر توان شناختی مرتبط دانسته‌اند.

• صدای کم: فایده‌ای ندارد و فرد ناامید می‌شود و سمعک را کنار می‌گذارد.
• صدای بیش از حد: ناراحتی و در موارد نادر آسیب بیشتر به گوش
• صدای مخدوش، سوت یا پژواک صدای خود: استفاده را غیرممکن می‌کند.
• قالب یا سری گنبدی شکل نامناسب: درد، تحریک و عفونت مجرا
• جایگزین شدن با درمان پزشکی لازم: تأخیر در تشخیص بیماری‌هایی مثل کم‌شنوایی ناگهانی
• در کودکان: تأخیر در رشد گفتار و زبان

مغز باید دوباره صداهایی را که مدت‌ها نشنیده بود بشنود و یاد بگیرد.

• راحتی اولیه: معمولاً طی ۲ تا ۴ هفته
• عادت کامل: چند ماه (معمولاً ۳ تا ۶ ماه)؛ در کم‌شنوایی‌های طولانی‌مدت یا در سالمندان ممکن است بیشتر شود.

برای عادت سریع‌تر:

• از ساعت‌های کوتاه در محیط ساکت شروع کنید و کم‌کم تا تمام ساعات بیداری افزایش دهید.
• هر روز و به‌طور منظم استفاده کنید.
• در جلسات پیگیری مشکلات را بگویید تا تنظیم شوند.
• انتظار واقع‌بینانه داشته باشید: سمعک شنوایی طبیعی را برنمی‌گرداند.

سمعک OTC چیست؟
سمعک‌های OTC (Over-The-Counter) سمعک‌هایی هستند که بدون نسخه و مراجعه‌ی حضوری برای تنظیم، مستقیماً از فروشگاه یا اینترنت خریداری می‌شوند. این دسته‌بندی را سازمان غذا و دارو آمریکا (FDA) ایجاد کرده است: از ۲۷ مهر ۱۴۰۱ (۱۷ اکتبر ۲۰۲۲) برای بزرگسالان ۱۸ سال به بالا با کم‌شنوایی ملایم تا متوسط که خودشان آن را احساس می‌کنند در دسترس است. این سمعک‌ها بدون معاینه‌ی پزشکی، نسخه یا تنظیم توسط شنوایی‌شناس فروخته می‌شوند و FDA برای ایمنی آن‌ها سقف صدا و الزامات عملکردی تعیین کرده است. هرچند بهتر است در انتخاب این سمعک ها نیز با ادیولوژیست مشورت شود.

مزایای سمعک OTC

• دسترسی آسان: از داروخانه، فروشگاه یا اینترنت، بدون نوبت‌گیری و معطلی، حتی در مناطق دور از مراکز شنوایی‌شناسی
• هزینه‌ی کمتر: حذف مراحل ویزیت و تجویز، یکی از اهداف اعلام‌شده‌ی FDA ارزان‌تر بودن این وسایل نسبت به گزینه‌های موجود است. هزینه یکی از بزرگ‌ترین موانع اقدام برای سمعک است.
• شروع زودتر: بسیاری از افراد با کم‌شنوایی ملایم سال‌ها برای اقدام صبر می‌کنند. OTC مانع ورود را کم می‌کند تا افراد زودتر شروع کنند و از انزوا و فشار ذهنی ناشی از کم‌شنوایی جلوگیری شود.
• کنترل و استقلال: تنظیم با اپلیکیشن موبایل، تست شنوایی ساده در برنامه، برنامه‌های آماده و امکان تغییر سریع
• طراحی و فناوری امروزی: ظاهر شبیه هدفون و ایرباد، اتصال بلوتوث، شارژ‌شونده. این‌ها انگ استفاده از سمعک را کاهش می‌دهد.
• پله‌ی ورود: تجربه‌ی اول سمعک؛ اگر کافی نبود، انتقال به سمعک تجویزی ساده‌تر است.

محدودیت‌ها (باید صادقانه دانست):

• برای کم‌شنوایی شدید، کودکان و کم‌شنوایی‌های پیچیده مناسب نیست.
• خودارزیابی ممکن است دقیق نباشد و معاینه‌ی گوش انجام نمی‌شود؛ بنابراین ممکن است مشکل پزشکی نادیده بماند.
• تنظیم شخصی‌سازی‌شده و بررسی دقیق صدا در گوش ندارد.