Լսողական սարքը նախատեսված է յուրաքանչյուրի համար, ով ունի լսողության այնպիսի անկում, որն արդեն իսկ բացասաբար է ազդում հաղորդակցման, մասնագիտական գործունեության, անվտանգության կամ սոցիալ-հոգեբանական վիճակի վրա, հատկապես երբ բժշկական կամ վիրաբուժական միջամտությունները հնարավոր չեն, կամ երբ բժշկական բուժումից հետո դեռևս մնում է լսողության մշտական անկում։

Լսողական սարքերը նյարդազգայական (sensorineural) լսողության կորստի տարբեր աստիճանների դեպքում ամենաարդյունավետ լուծումն են՝ թեթև և միջինից մինչև ծանր և խորը։ Դրանք անհրաժեշտ են տարբեր տարիքային խմբերի՝ խոսքի զարգացման փուլում գտնվող երեխաներից մինչև մեծահասակներ և տարեցներ՝ կյանքի որակը պահպանելու համար։

Լսողության հետ կապված խնդիրները սովորաբար զարգանում են աստիճանաբար, ինչը դժվարացնում է խնդրի վաղ նկատումը։ Ահա ամենաակնհայտ նշանները.

• Հաճախակի խնդրանքներ կրկնելու համար. «Ի՞նչ ասացիր», «Խնդրում եմ կրկնիր», կամ դժգոհություն, որ մյուսները հստակ չեն արտասանում բառերը։
• Ձայնի մակարդակի բարձրացում. Հեռուստացույցի կամ ռադիոյի ձայնը մշտապես բարձրացնելու կարիք, որը հարազատների համար անհարմար է։
• «Լսում եմ, բայց չեմ հասկանում» երևույթը. Խոսքը տարբերելու դժվարություն (Speech Discrimination), հատկապես աղմկոտ միջավայրում կամ հասարակական վայրերում։
• Հեռախոսազանգերի հետ կապված դժվարություններ. Միայն մեկ ականջին ապավինելը կամ հեռախոսով խոսելիս հաճախակի թյուրիմացությունները։
• Լսողական հոգնածություն (Listening Fatigue). Գլխացավեր, մտավոր հոգնածություն և նյարդային լարվածություն երկարատև զրույցներից կամ հանդիպումներից հետո։
• Սոցիալական մեկուսացում. Հավաքույթներից խուսափելը, զրույցներին մասնակցելուց դժկամությունը և շրջապատի կողմից նկատվող արձագանքների պակասը։

Բժշկական տեսանկյունից չկա միայն մեկ «թվային սահման», որը ստիպում է կրել սարք. վճռորոշ չափանիշը լսողության անկման ազդեցությունն է մարդու առօրյա գործունեության վրա։ Այնուամենայնիվ, աուդիոգրամի աստիճանները հետևյալն են.

• Թեթև աստիճան (26-40 դեցիբել). Հնարավոր են դժվարություններ աղմկոտ միջավայրում։ Օգուտը մեծ է աշխատանքային կամ ուսումնական միջավայրերում։
• Միջին աստիճան (41-55 դեցիբել). Լսողական սարքերի օգտատերերի մեծ մասը այս խմբից է։ Սովորական խոսակցությունը առանց սարքի դառնում է բարդ։
• Միջինից ծանր և ծանր (56-90 դեցիբել). Սարքն անհրաժեշտ է ամենօրյա շփման համար։
• Խորը աստիճան (90 դեցիբելից ավելի). Անհրաժեշտ են գերհզոր սարքեր (Super Power BTE): Եթե դրանք բավարար արդյունք չեն տալիս, անհրաժեշտ է քննարկել կոխլեար իմպլանտի հնարավորությունը։

Օգուտը կախված է ախտաբանության անատոմիական տեղակայումից.

• Նյարդազգայական (Sensorineural). Ամենատարածվածն է, որը պայմանավորված է ականջի կոխլեայի թելիկների վնասմամբ։ Թվային մշակումը օգնում է փոխհատուցել կոնկրետ հաճախականությունները։
• Խառը (Mixed). Սարքերը հնարավորություն են տալիս հաղթահարել ինչպես նյարդազգայական մասը, այնպես էլ հաղորդող խոչընդոտը։
• Հաղորդող (Conductive). Օգտագործվում են այն դեպքում, երբ վիրահատական միջամտությունը հնարավոր չէ։
• Միակողմանի խլություն. Կիրառվում են CROS և BiCROS համակարգեր, որոնք ձայնը հաղորդում են վնասված կողմից դեպի առողջ ականջ։

Այո, բայց նպատակները տարբեր են.

Երեխաներ (Մանկական աուդիոլոգիա). Սարքը կենսական նշանակություն ունի: Ուղեղին անհրաժեշտ են ձայնային ազդակներ խոսքի և մտավոր զարգացման համար: Ցանկացած հապաղում կարող է ազդել ուսման և սոցիալականացման վրա:

Տարեցներ (Տարիքային լսողության անկում - Presbycusis). Այստեղ նպատակը ոչ միայն լսելն է, այլ նաև դեմենցիայի, դեպրեսիայի ռիսկը նվազեցնելը և ինքնուրույնությունը պահպանելը։

1. Ձայնի ընկալում. Միկրոֆոնները ձայնային ալիքները վերածում են էլեկտրական ազդանշանների։
2. Թվային վերլուծություն. ADC-ն ազդանշանը դարձնում է թվային, իսկ պրոցեսորը (DSP) վերլուծում է այն (խոսք, երաժշտություն, աղմուկ)։
3. Հաճախականության ընտրողական մշակում. Ուժեղացվում են միայն այն հաճախականությունները, որոնք վնասված են՝ պահպանելով հարմարավետությունը։
4. Արտադրում. Մշակված ազդանշանը դառնում է ձայն և ուղարկվում ականջի մեջ։

• Միկրոֆոններ. Ձայնային ալիքները որսող սարքեր։
• DSP պրոցեսոր. Սարքի «ուղեղը»՝ միլիոնավոր գործողություններ կատարող միկրոչիպ։
• Ուժեղացուցիչ. Էներգիան ավելացնող մաս։
• Ռեցիվեր (բարձրախոս). Էլեկտրական ազդանշանը ձայնի վերածող սարք։
• Էներգիայի աղբյուր. Մարտկոցներ կամ լիթիում-իոնային լիցքավորվող մարտկոցներ։

• BTE (ականջի հետևում). Ամենահուսալիներն են, հարմար են ծանր կորուստների և երեխաների համար։
• RIC/RITE (ականջի մեջ ռեցիվերով). Ամենատարածվածն են, կոմպակտ և բնական ձայնով։
• ITE (ականջի մեջ). Պատրաստվում են անհատական ձևանմուշով, հարմար են օգտագործման համար։
• CIC և IIC (անտեսանելի). Տեղադրվում են ականջի խողովակի մեջ, գրեթե աննկատ են։

Ընտրությունը կախված է մի քանի գործոնից.

• Ձայնի բնականություն. RIC մոդելները սովորաբար ավելի բնական ձայն են տալիս։
• Հզորություն. Ծանր կորուստների դեպքում BTE-ն ավելի հուսալի է։
• Էսթետիկա. Եթե կարևոր է, որ սարքը չերևա, ընտրվում են CIC կամ IIC մոդելները։
• Շարժումների սահմանափակում. Եթե մարդը ձեռքերի շարժման դժվարություն ունի, ավելի լավ է օգտագործել ITE կամ լիցքավորվող BTE մոդելներ։

• Աղմուկի թվային նվազեցում. Ֆոնային աղմուկի ավտոմատ մեկուսացում։
• Ուղղորդված միկրոֆոններ. Խոսակցի վրա կենտրոնացում։
• Bluetooth միացում. Հեռախոսազանգերի և երաժշտության ուղիղ հաղորդում։
• Արհեստական բանականություն (AI). Ձայնային միջավայրի ավտոմատ կարգավորում և հարմարեցում։

1. Անամնեզ և ստուգում. Ականջի զննում։
2. Աուդիոմետրիա. Լսողության մակարդակի ստուգում։
3. Ապրելակերպի գնահատում. Ինչի՞ համար է սարքը անհրաժեշտ։
4. Ընտրություն և ձևանմուշ. Անհատական կաղապարի պատրաստում։
5. Ծրագրավորում և ստուգում (REM). Իրական ականջում ստուգում։
6. Ուսուցում. Ինչպես օգտագործել և պահպանել։
7. Հետագա կարգավորումներ. Պարբերական այցելություններ։

• Լսողության կորստի աստիճանը։
• Ականջի անատոմիական առանձնահատկությունները։
• Ապրելակերպը և աշխատանքը։
• Շարժողական հմտությունները (ձեռքերի հմտությունը)։
• Ֆինանսական հնարավորությունները։

Սա մատների և ձեռքերի նուրբ շարժումների կարողությունն է։ Փոքր սարքերի (CIC, IIC) հետ աշխատելու համար անհրաժեշտ է լավ շարժողական հմտություն։ Եթե այն բացակայում է, ավելի լավ է ընտրել BTE կամ լիցքավորվող սարքեր՝ դժվարությունները նվազեցնելու համար։

Լսողական սարքը ոչ թե պարզ ապրանք է, այլ բուժական միջամտություն։ Մասնագետը (աուդիոլոգը) կարող է՝

• Ճիշտ ախտորոշել լսողության խնդիրը։
• Ծրագրավորել սարքը՝ ելնելով ֆիզիոլոգիայից։
• Ստուգել սարքի աշխատանքը REM թեստով։
• Ապահովել հետագա վերականգնողական խորհրդատվությունը։

Կարգավորումը (Fitting) նպատակ ունի համապատասխանեցնել սարքի աշխատանքը աուդիոմետրիայի տվյալներին։ Պարբերական այցելությունները կարևոր են, քանի որ ուղեղը պետք է աստիճանաբար սովորի ձայնին։ Սկզբում ձայնը կարող է թվալ անսովոր, բայց պարբերական կարգավորումներով այն դառնում է բնական և հարմարավետ։

Ոչ։ Ճիշտ կարգավորված լսողական սարքը ոչ մի դեպքում չի վատացնում լսողությունը։ Հակառակը՝ այն խթանում է լսողական նյարդը և ուղեղի լսողական կենտրոնները, պահպանելով լսելու կարողությունը։ Եթե թվում է, թե լսողությունը վատացել է, դա սովորաբար պայմանավորված է նրանով, որ մարդը սովորում է սարքով լսելու մաքուր ձայնին և առանց սարքի տարբերությունն ավելի ցայտուն է դառնում։

• Լսողական հոգնածություն և թուլացում։
• Դեմենցիայի ռիսկի մեծացում։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս կապը լսողության կորստի և Ալցհեյմերի միջև։
• Սոցիալական մեկուսացում և դեպրեսիա։
• Հավասարակշռության կորուստ և ընկնելու վտանգ։

Չկարգավորված կամ ոչ պրոֆեսիոնալ սարքերը կարող են՝

• Պատճառել լսողական վնասվածքներ (ուժեղ ձայներից)։
• Բերել խոսքի հասկանալու կարողության նվազման։
• Վնասել ականջի խողովակը՝ սխալ ձևի պատճառով։
• Թաքցնել այլ բժշկական խնդիրներ։

Ուղեղին անհրաժեշտ է 3-6 ամիս՝ ձայնային նոր ազդակներին սովորելու համար։

• 1-ին շաբաթ. Օգտագործել տանը, հանգիստ միջավայրում (2-4 ժամ)։
• 2-րդ շաբաթ. Ավելացնել ժամանակը, օգտագործել տանը։
• 3-րդ շաբաթ. Դուրս գալ հանրային վայրեր։
• 4-րդ շաբաթից հետո. Օգտագործել ամբողջ օրը՝ տարբեր իրավիճակներում։