İşitme değerlendirmesi, bir odyolog tarafından gerçekleştirilen girişimsel olmayan ve ağrısız tanı prosedürleridir. Bu testler, bir kişinin duyabildiği seslerin frekansını ve şiddetini belirler, işitme kaybının tipini ve derecesini ortaya koyar ve işitme yolundaki sorunun yerini hassasiyetle tespit eder.

Ne zaman işitme testi önerilir?

• Konuşmayı anlamada zorluk: Seslerin boğuk veya anlaşılmaz gelmesi, sık sık "Efendim?" diye sorma ihtiyacı veya televizyon/cihaz sesini sürekli açma gereği.
• Tıbbi uyarı işaretleri: Kulak çınlaması (tinnitus), ani dolgunluk hissi, baş dönmesi veya acil müdahale gerektiren ani sensörinöral işitme kaybı.
• Gürültüye maruz kalma: İş yerinde, ağır makinelerin yanında veya yüksek sesli müzik dinleyerek gürültülü ortamlarda uzun süreli bulunma.
• Ototoksik ilaç takibi: İç kulaktaki tüy hücrelerine zarar verebilecek tıbbi tedavilerin sürdürülmesi.
• Yaşa bağlı tarama: 50 yaş ve üzeri bireyler için rutin işitme kontrolleri.
• İşitme cihazı uygulaması ve takibi: İşitme cihazlarının seçimi ve performans optimizasyonu için kesin ölçümler.
• Pediatrik endikasyonlar: Yenidoğan işitme taraması, konuşma ve dil gelişiminde gecikme, seslere tepkisizlik veya sık orta kulak enfeksiyonları.

Saf ses odyometrisi (PTA), işitme hassasiyetini belirlemek için altın standarttır. Hasta, ses yalıtımlı bir kabinde kulaklık takarak oturur. Saf sesler farklı frekanslarda (yaklaşık 250 Hz ile 8000 Hz arası) ve ses seviyelerinde sunulur. Hasta, duyduğu her sese bir düğmeye basarak veya el kaldırarak yanıt verir. Test genellikle 15-30 dakika sürer.

İki temel test yöntemi:

• Hava yolu iletimi (AC): Sesler kulaklık aracılığıyla verilir ve tüm işitme yolundan geçer: dış kulak yolu, kulak zarı, orta kulak kemikçikleri ve iç kulak.
• Kemik yolu iletimi (BC): Küçük bir vibratör, kulak arkasındaki mastoid kemiğin üzerine yerleştirilir. Bu titreşimler, dış ve orta kulağı bypass ederek doğrudan iç kulağa (kohlea) iletilir.

Uzmanlar, hava ve kemik yolu eşiklerini karşılaştırarak ("hava-kemik aralığı"), işitme kaybının iletim tipi, sensörinöral veya karma tipte olup olmadığını belirleyebilirler.

İşitme eşiği nedir?

İşitme eşiği, bir kişinin belirli test frekanslarında sesi en az %50 oranında güvenilir bir şekilde duyabildiği minimum ses şiddetidir (desibel işitme düzeyi, dB HL).

Odyogram nedir?

Odyogram, her bir kulak için işitme eşiklerini ayrı ayrı yansıtan standartlaştırılmış klinik bir grafiktir:

• Yatay eksen (X ekseni): Frekans veya ses yüksekliği, Hertz (Hz) cinsinden; düşük seslerden (250 Hz) yüksek seslere (8000 Hz) kadar.
• Dikey eksen (Y ekseni): Desibel (dB HL) cinsinden işitme düzeyi; çok düşük seviyelerden (-10 dB) çok yüksek seviyelere (120 dB) kadar.

Klinik not: Grafikteki daha aşağı noktalar, işitme hassasiyetinin azaldığını gösterir. 25 dB veya altındaki eşikler, klinik işitme aralığında normal kabul edilir.

Timpanometri, orta kulak fonksiyonunu ve kulak zarının hareketliliğini değerlendiren objektif bir tanı testidir. Yumuşak bir prob, kulak kanalında bir mühür oluşturur, hava basıncını hafifçe değiştirir ve kulak zarının hareketini ölçer.

• Prosedür: Her kulak için yaklaşık bir dakika sürer, kesinlikle ağrısızdır ve aktif bir davranışsal yanıt gerektirmez; bu da onu bebekler ve küçük çocuklar için uygun kılar.
• Sonuçlar: Test, timpanogram adı verilen tanısal bir grafik oluşturur. Bu grafik, orta kulakta sıvı birikimi (efüzyon), kulak zarı perforasyonu, kemikçik fiksasyonu veya östaki borusu disfonksiyonu gibi durumların teşhisine yardımcı olur.
• Akustik refleks testi: Genellikle timpanometri ile birlikte ölçülür; yüksek seslere yanıt olarak stapes kasının kasılmasını değerlendirir ve orta kulak mekaniği ile beyin sapındaki işitme yolları hakkında bilgi sağlar.

Tonal testler bir kişinin hangi sesleri duyabileceğini gösterirken, konuşma odyometrisi günlük iletişimde konuşmayı ne kadar iyi anladığını ve ayırt edebildiğini ölçer. Odyolog, kulaklık aracılığıyla standartlaştırılmış kelimeler sunar ve hasta bunları tekrarlar. Temel ölçümler şunları içerir:

• Konuşmayı Algılama Eşiği (SRT): Hastanın iki heceli kelimelerin en az %50'sini doğru bir şekilde tekrarlayabildiği minimum ses düzeyi. Saf ses odyometrisi sonuçlarının doğruluğunu çapraz kontrol etmek için kullanılır.
• Konuşmayı Tanıma Skoru (WRS): Fonetik olarak dengelenmiş tek heceli kelime listeleri, rahat ve net bir ses seviyesinde sunulur. Sonuçlar yüzde olarak hesaplanır:
  • %100'e yakın: Mükemmel kelime tanıma ve sağlıklı ses işleme süreci.
  • Düşük yüzde: İç kulak hasarı veya sinirsel sorunlar nedeniyle bozuk bir konuşma algısına işaret edebilir.

Konuşma odyometrisi, uygun işitme cihazı teknolojisini seçmek ve ses yükseltmenin gerçek faydasını değerlendirmek için gereklidir.

Kapsamlı bir işitme raporu; saf ses eşikleri, konuşma tanıma ve orta kulak değerlendirme sonuçlarını birleştirir. Bu göstergeler bir arada, işitme sağlığının tam bir resmini sunar:

• Derece ve Konfigürasyon: İşitme kaybının ciddiyetini (hafif, orta, ileri veya işitme kaybı yok) ve frekanslara göre azalmanın doğasını belirler.
• Sorunun tipi ve yeri: Dış veya orta kulak sorunlarını (iletim tipi) ve iç kulak veya sinir sistemi sorunlarını (sensörinöral) ayırt eder.
• Kulaklar arası asimetri: Kulaklar arasındaki eşik farkları (örneğin, belirli frekanslarda 15 dB'den fazla fark), retrokoklear patolojileri dışlamak için acil bir tıbbi yönlendirme gerektirebilir.
• Tedavi planlaması: Tıbbi veya cerrahi müdahale gerekliliğini, işitme cihazları veya koklear implantların kullanımının uygunluğunu ve cihazların doğru ayarlarını belirlemeye yardımcı olur.

Klinik not: Odyogram, her zaman lisanslı bir odyolog tarafından otoskopik muayene ve hastanın tıbbi geçmişi ile birlikte yorumlanmalıdır; çünkü grafik tek başına hastalığın kök nedenini ortaya koyamaz.