İşitme kaybı, sesleri duyma yeteneğinin azalmasıdır. Bu durumda kulak, işitme siniri veya sesin beyne ulaşma yolu düzgün çalışmaz ve bazı sesler (veya tamamı) daha zayıf, anlamsız ya da hiç duyulmaz hale gelir.

İşitme, desibel (dB HL) birimiyle ve odyometri denilen bir testle ölçülür. İşitme kaybı hafiften ciddiye kadar değişebilir, bir veya her iki kulağı etkileyebilir ve bebeklikten yaşlılığa kadar her yaşta görülebilir. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, dünyada yaklaşık 1,5 milyar insan belirli derecelerde işitme kaybına sahiptir.

Nedenler çeşitlidir:

• Doğuştan veya yaşamın erken dönemleri: Genetik faktörler, hamilelik enfeksiyonları (kızamıkçık, sitomegalovirüs gibi), erken doğum, ağır bebek sarılığı.
• Yaşlanma (Presbiakuzi): Yetişkinlerde en yaygın nedendir; kulak içindeki tüylü hücreler zamanla yıpranır.
• Yüksek ses: Uzun süreli gürültü maruziyeti (iş ortamı, yüksek sesli müzik, kulaklık kullanımı) veya patlama gibi ani, çok yüksek bir ses.
• Orta kulak enfeksiyonları ve sıvı birikimi: Özellikle çocuklarda görülür.
• Mekanik sorunlar: Kulak kiri, kulak zarının delinmesi, otoskleroz (orta kulak kemikçiklerinin kireçlenmesi).
• Ototoksik ilaçlar: Bazı antibiyotikler ve kemoterapi ilaçları. İlaçları asla doktorunuza danışmadan kullanmayın.
• Hastalıklar ve yaralanmalar: Baş travmaları, Meniere hastalığı, diyabet, damar hastalıkları, viral enfeksiyonlar, işitme siniri tümörleri (nadir).

• Sürekli "Efendim?" veya "Tekrar söyler misin?" demek
• Televizyon sesini diğerlerinden daha fazla açmak
• Sesleri duymak ama özellikle kalabalık ve gürültülü ortamlarda kelimeleri anlamamak
• Başkalarının "mırıldanıyormuş" veya anlaşılmaz konuştuğunu hissetmek
• Telefonda konuşurken zorluk çekmek
• Kadın ve çocuk seslerini duymakta zorlanmak
• Kapı zilini, telefon sesini veya kuş seslerini duymamak
• Kulak çınlaması (tinnitus)
• Uzun sohbetlerden sonra yorgunluk hissetmek
• Sosyal ortamlardan uzaklaşmak
• Çocuklarda: Seslere yanıt vermeme, geç konuşma, kelimeleri yanlış telaffuz etme, okulda odaklanma güçlüğü veya notlarda düşüş.

Eğer bu belirtilerden birkaçı sizde varsa, işitme testi (odyometri) yaptırın.

İşitme kaybı türü, sorunun işitme yolunun hangi kısmında olduğuna bağlıdır:

İletim Tipi (Conductive)

Sorun dış veya orta kulaktadır ve ses iç kulağa düzgün ulaşamaz. Kulak kiri, enfeksiyon, zar arkası sıvı, zar delinmesi veya otoskleroz gibi nedenlerle oluşur. Sesler daha zayıf duyulur, ancak ses yükseltildiğinde genellikle netleşir. Bu tür genellikle ilaç veya cerrahi ile düzeltilebilir.

Algılama Tipi (Sensorineural)

Sorun iç kulakta (koklea ve tüylü hücreler) veya işitme sinirindedir. En yaygın türdür ve temel nedenleri yaşlanma, yüksek ses ve genetiktir. Sesin zayıflamasının yanı sıra sesin netliği de azalır. Genellikle kalıcıdır ancak işitme cihazı veya koklear implant ile yönetilebilir.

Karma Tip (Mixed)

Her iki türün birleşimidir; hem ses iletiminde sorun vardır hem de iç kulak veya sinir hasarı mevcuttur. Örneğin, yaşa bağlı işitme kaybı olan bir kişinin orta kulak enfeksiyonu geçirmesi gibi. Tedavide, mümkünse iletim kısmı tedavi edilir, algılama kısmı için işitme cihazından yararlanılır.

Teşhis: İşitme testi (hava ve kemik yolu işitme karşılaştırması) ile belirlenir.

Tek taraflı (Unilateral): Sadece bir kulakta işitme kaybı vardır, diğeri normaldir.

Çift taraflı (Bilateral): Her iki kulakta da kayıp vardır. İki kulaktaki kayıp seviyesi neredeyse eşitse "simetrik", farklıysa "asimetrik" olarak adlandırılır.

Bu ayrım önemlidir çünkü nedenler ve çözümler farklıdır. Çift taraflı kayıp genellikle yaşlanma, gürültü veya genetik nedenlidir. Tek taraflı veya asimetrik kayıp mutlaka tıbbi açıdan incelenmeli; enfeksiyon, yapısal sorunlar veya işitme siniri tümörü (nadir) gibi nedenler dışlanmalıdır.

İşitme kaybı derecesi, odyometri testi sonuçlarına ve kişinin konuşma frekanslarında (yaklaşık 500-4000 Hz) duyabildiği en düşük ses seviyelerinin ortalamasına göre belirlenir. Normal işitme yaklaşık 25 dB'e kadardır.

• Hafif (26 - 40 dB): Kısık sesleri ve gürültülü ortamda konuşmayı duymak zordur.
• Orta (41 - 55 dB): Normal ses seviyesinde konuşmayı anlamak zordur ve sıkça tekrar istenir.
• Orta-Şiddetli (56 - 70 dB): Sessiz ortamda bile normal konuşma zorlukla anlaşılır.
• Şiddetli (71 - 90 dB): Sadece çok yüksek sesler duyulur ve işitme cihazı olmadan konuşmanın çoğu kaçırılır.
• İleri/Çok ağır (90 dB üzeri): Sadece çok yüksek sesler, o da belirsiz şekilde duyulur. Genellikle koklear implant düşünülür.

Not: Bu aralıklar yaygın klinik sınıflandırmalardan biridir ve aynı dereceye sahip iki kişi, pratikte konuşmayı farklı şekilde algılayabilir.

Ani sensörinöral (algılama tipi) işitme kaybı, genellikle bir kulakta ve birkaç saat ile üç gün arasında hızlı bir şekilde gelişen işitme azlığıdır. Genellikle kişi sabah uyanır ve bir kulağının "tıkalı" olduğunu veya duymadığını fark eder. Kulak çınlaması, dolgunluk hissi veya baş dönmesi eşlik edebilir.

Çoğu durumda kesin neden bulunamaz; viral enfeksiyonlar, damar sorunları ve otoimmün hastalıklar olası nedenler arasındadır.

Bu bir KBB (Kulak Burun Boğaz) acil durumudur. Tedaviye (genellikle kortizon ile) ne kadar erken, tercihen ilk birkaç günde başlanırsa, iyileşme ihtimali o kadar yüksektir. "Kendiliğinden geçer" diye beklemeyin veya evde tedavi yöntemleriyle vakit kaybetmeyin.

İşitme kaybı türüne bağlıdır:

• İletim Tipi: Çoğu zaman tedavi edilebilir (kir temizleme, enfeksiyon tedavisi, zar tamiri, otoskleroz cerrahisi vb.).
• Algılama Tipi: Hasar görmüş tüylü hücreler yenilenmez ve kayıp genellikle kalıcıdır. Ani işitme kaybı gibi erken tedavinin önemli olduğu durumlar istisnadır. Ancak kalıcı olması "çözümsüz" olduğu anlamına gelmez: işitme cihazları, koklear implantlar ve diğer yardımcı teknolojiler işitme kalitesini ciddi şekilde iyileştirebilir.

Ne zaman işitme cihazı gerekir?

İşitme kaybı iletişim, iş veya sosyal yaşamı etkilediğinde ve ilaç/cerrahi tedavi mümkün olmadığında. Karar sadece rakamlara dayalı değildir; hafif bir kayıp bile iletişimde zorluk yaratıyorsa işitme cihazından faydalanabilir.

Ne zaman doktora gitmeliyiz?

Ani, tek taraflı veya asimetrik kayıp; kulakta ağrı, akıntı, baş dönmesi veya hızlı ilerleme durumlarında.

Tedavi edilmeyen işitme kaybı etkisiz değildir: Araştırmalar, tedavi edilmemiş işitme kaybını sosyal izolasyon, depresyon ve bilişsel yeteneklerin daha hızlı azalması ile ilişkilendirmiştir.

Sağlam kulak genellikle sessiz ortamda işi idare eder, bu yüzden kişi sorunu önemsemeyebilir. Ancak tek taraflı işitme kaybının gerçek etkileri vardır:

• Sesin yönünü tayin etme güçlüğü
• Gürültülü ortamda, özellikle konuşmacı zayıf kulak tarafındaysa zorluk ("Baş gölgesi" etkisi)
• Dinlerken daha fazla yorulma

Ne yapmalı?

• Nedeni mutlaka tıbbi olarak inceletin.
• Zayıf kulak hala işitme cihazından fayda görüyorsa, o kulak için cihaz uygulanır.
• Tek taraflı ileri-çok ağır işitme kaybında (SSD), CROS/BiCROS cihazları, kemik iletimli cihazlar ve bazı durumlarda koklear implant seçenekleri mevcuttur.
• Sohbet ederken sağlıklı kulağınızı konuşmacıya çevirin ve gürültülü ortamdan kaçının.
• Sağlıklı kulağınızı yüksek sesten koruyun.
• Çocuklarda tek taraflı kayıp okul başarısı ve odaklanmayı etkileyebilir, göz ardı edilmemelidir.

Duymak ile anlamak aynı şey değildir. Konuşma iki kısımdan oluşur:

1. Ünlüler (Örn: "a", "o"): Düşük frekanslı ve daha yüksek seslidir; konuşmaya "gürlük" verirler.
2. Ünsüzler (Örn: s, ş, f, t, k): Yüksek frekanslı ve daha düşük seslidir; konuşmaya "netlik" verirler ve anlam büyük oranda bunlara bağlıdır.

Çoğu algılama tipi işitme kaybında yüksek frekanslar önce zarar görür. Sonuç olarak kişi sesi duyar ancak kelimeleri anlamaz; örneğin "ser" ve "şer" veya "kar" ve "tar" onun için aynı gelir. Kişi şöyle der: "Duyuyorum ama anlamıyorum."

Sesi sadece yükseltmenin sorunu çözmemesinin nedeni budur: Sorun sadece sesin zayıflığı değil, netliğin azalmasıdır.

Yaygın sonuçlar

• Gürültülü ortamlarda ve topluluklarda daha fazla zorluk
• Telefonda konuşmanın daha da zorlaşması
• Kelimeleri yanlış anlama
• Dinlemek için yoğun zihinsel çaba ve yorgunluk
• Sohbetlerden isteksizlik ve kademeli uzaklaşma
• İşitme cihazından erken faydalanmak, beynin konuşmayı anlama becerisini korumasına yardımcı olur.