ارزیابی شنوایی مجموعه‌ای جامع از روش‌های تشخیصی غیرتهاجمی و بدون درد است که توسط متخصص شنوایی‌سنجی انجام می‌شود. این تست‌ها فرکانس‌ها و شدت صداهایی را که فرد می‌تواند تشخیص دهد، تعیین می‌کنند. این ارزیابی‌ها نوع و شدت کم شنوایی (در صورت وجود) را مشخص کرده و محل مشکل را در طول مسیر شنوایی pinpoint می‌کنند.

چه زمانی ارزیابی شنوایی توصیه می‌شود؟

• مشکلات درک گفتار: احساس اینکه صداها خفه یا نامفهوم هستند، مکرراً از دیگران بخواهید حرفشان را تکرار کنند ("چی؟")، یا نیاز به افزایش صدای تلویزیون/دستگاه‌ها.
• علائم هشدار دهنده پزشکی: وزوز گوش (tinnitus)، احساس ناگهانی گرفتگی در گوش، سرگیجه، یا کاهش شنوایی ناگهانی حسی-عصبی که نیاز به ارزیابی فوری دارد.
• قرار گرفتن در معرض صدا: قرار گرفتن طولانی مدت در معرض محیط‌های کاری پر سر و صدا، ماشین‌آلات سنگین، یا موسیقی بلند.
• پایش داروها: تحت درمان‌های پزشکی بودن که مشخص شده است ممکن است به سلول‌های مویی گوش داخلی آسیب برسانند (داروهای اتوتوکسیک).
• پایش مرتبط با سن: چکاپ‌های شنوایی روتین برای افراد 50 سال به بالا.
• انتخاب و پیگیری سمعک: تعیین اندازه‌گیری‌های دقیق برای تنظیم سمعک و بهینه‌سازی عملکرد آن.
• نیازهای کودکان: غربالگری شنوایی نوزادان، تأخیر در گفتار و زبان، عدم پاسخ به صداها، یا عفونت‌های مکرر گوش میانی.

ادیومتری تون خالص (PTA) استاندارد طلایی تشخیصی برای تعیین حساسیت شنوایی است. بیمار در یک اتاقک عایق صدا نشسته و هدفون‌هایی را به گوش دارد. تون‌های خالص در فرکانس‌های مختلف (تقریباً از 250 هرتز تا 8000 هرتز) و شدت صداهای متغیر ارائه می‌شوند. بیمار هر زمان که صدایی را بشنود پاسخ می‌دهد (با فشار دادن دکمه یا بالا بردن دست). این تست معمولاً 15 تا 30 دقیقه طول می‌کشد.

دو روش اصلی تست:

• هدایت هوا (Air Conduction - AC): صداها از طریق هدفون‌ها ارائه می‌شوند و کل مسیر شنوایی را طی می‌کنند: کانال گوش خارجی، پرده صماخ، استخوان‌های گوش میانی، و گوش داخلی.
• هدایت استخوان (Bone Conduction - BC): یک نوسان‌ساز کوچک پشت گوش (روی استخوان ماستوئید) قرار داده می‌شود تا ارتعاشات استخوان را ایجاد کند. ارتعاشات صوتی مستقیماً از طریق استخوان‌های جمجمه به حلزون گوش منتقل می‌شوند و از گوش خارجی و میانی عبور می‌کنند.

با مقایسه آستانه‌های هدایت هوا و هدایت استخوان (که به آن "شکاف هوا-استخوان" گفته می‌شود)، متخصصان می‌توانند به طور دقیق تعیین کنند که آیا کم شنوایی از نوع هدایتی، حسی-عصبی، یا ترکیبی است.

آستانه شنوایی چیست؟

آستانه شنوایی، کمترین شدت صدایی (که بر حسب دسی‌بل سطح شنوایی dB HL اندازه‌گیری می‌شود) است که در آن فرد می‌تواند به طور قابل اعتمادی یک صدا را حداقل 50 درصد مواقع در فرکانس‌های تست خاصی بشنود.

ادیوگرام چیست؟

ادیوگرام یک نمودار بالینی استاندارد است که آستانه‌های شنوایی را برای هر گوش به طور جداگانه نشان می‌دهد:

• محور افقی (X-axis): فرکانس / زیر و بمی صدا بر حسب هرتز (Hz)، از فرکانس پایین (250 هرتز) تا فرکانس بالا (8000 هرتز).
• محور عمودی (Y-axis): سطح شنوایی بر حسب دسی‌بل (dB HL)، از بسیار ضعیف (-10 دسی‌بل) در بالا تا بسیار بلند (120 دسی‌بل) در پایین.

نکته بالینی: نقاط داده پایین‌تر روی نمودار نشان‌دهنده کاهش حساسیت شنوایی است. آستانه‌هایی که در سطح 25 دسی‌بل یا کمتر قرار دارند، در محدوده شنوایی بالینی نرمال محسوب می‌شوند.

تمپاینومتری یک ارزیابی تشخیصی عینی است که عملکرد گوش میانی و تحرک پرده صماخ را ارزیابی می‌کند. یک پروب نرم، کانال گوش را مهر و موم می‌کند، تغییرات فشار هوای خفیفی ایجاد می‌کند و حرکت پرده صماخ را اندازه‌گیری می‌کند.

• روش انجام: حدود یک دقیقه برای هر گوش طول می‌کشد، کاملاً بدون درد است و نیازی به پاسخ رفتاری فعال ندارد؛ بنابراین برای نوزادان و کودکان خردسال مناسب است.
• نتایج: نمودار تشخیصی به نام تمپاین وگرام (Tympanogram) تولید می‌کند که شرایطی مانند مایع در گوش میانی (انصباب)، پارگی پرده صماخ، سفتی استخوانچه‌ها، یا مشکلات شیپور استاش را شناسایی می‌کند.
• تست رفلکس صوتی: اغلب در کنار تمپاینومتری اندازه‌گیری می‌شود تا انقباض عضله رکابی در پاسخ به صداهای بلند را ارزیابی کند و بینش‌هایی در مورد مکانیک گوش میانی و مسیرهای شنوایی ساقه مغز ارائه دهد.

در حالی که تست‌های تون خالص صداهایی را که فرد می‌تواند بشنود، آشکار می‌کنند، ادیومتری گفتار سطح درک و تمایز گفتار را در ارتباطات روزمره تعیین می‌کند. شنوایی‌سنج واژگان استاندارد را از طریق هدفون ارائه می‌دهد و بیمار آن‌ها را تکرار می‌کند. معیارهای کلیدی عبارتند از:

• آستانه تشخیص گفتار (Speech Recognition Threshold - SRT): پایین‌ترین سطح صدایی که در آن بیمار می‌تواند حداقل 50 درصد از کلمات دو بخشی را به درستی تکرار کند. این به عنوان یک بررسی پایه برای تأیید دقت نتایج تون خالص عمل می‌کند.
• امتیاز تشخیص کلمات (Word Recognition Score - WRS): لیست‌های استاندارد شده از کلمات تک بخشی با حجم راحت و واضح ارائه می‌شود. نتایج به صورت درصد محاسبه می‌شوند:
  • نزدیک به 100%: تمایز عالی کلمات و پردازش شنوایی سالم.
  • درصد پایین: ممکن است نشان‌دهنده اعوجاج گفتار ناشی از آسیب حلزون یا مشکلات عصبی باشد.

ادیومتری گفتار برای انتخاب فناوری مناسب سمعک و تخمین فواید واقعی تقویت صدا در دنیای واقعی حیاتی است.

گزارش جامع شنوایی، داده‌های آستانه‌های تون خالص، تمایز گفتار، و ارزیابی‌های گوش میانی را ترکیب می‌کند. این معیارها در کنار هم تصویری کامل از سلامت شنوایی ارائه می‌دهند:

• شدت و پیکربندی: شدت کم شنوایی (خفیف، متوسط، شدید، عمیق) و الگوی افت در فرکانس‌های مختلف را تعیین می‌کند.
• نوع و محل ضایعه: بین مشکلات گوش خارجی/میانی (هدایتی) و مشکلات گوش داخلی یا سیستم عصبی (حسی-عصبی) تمایز قائل می‌شود.
• عدم تقارن بین دو گوش: هرگونه اختلاف در آستانه‌های شنوایی بین دو گوش (مثلاً >15 دسی‌بل در فرکانس‌های خاص) نیازمند ارجاع فوری به پزشک برای رد کردن پاتولوژی‌های پس از حلزون است.
• اجرای برنامه درمانی: تعیین می‌کند که آیا مداخله پزشکی/جراحی لازم است، آیا سمعک یا کاشت حلزون توصیه می‌شود، و تنظیمات مناسب دستگاه چیست.

نکته بالینی: ادیوگرام همیشه باید توسط یک متخصص شنوایی مجاز در کنار معاینه اتوسکوپی و تاریخچه بیمار تفسیر شود، زیرا نمودار به تنهایی نمی‌تواند علل پزشکی زمینه‌ای را تعیین کند.