کەمبوونەوەی بیستن ئاماژەیە بۆ کەمبوونەوەی توانای بیستنی دەنگەکانی دەوروبەر و قسەکردن. ئەمە کاتێک ڕوودەدات کە هەر بەشێکی ڕێڕەوی بیستن - گوێ، دەماری بیستن، یان ناوەندی پرۆسێسکردنی مێشک - بە باشی کار نەکات.

ئاستی بیستن بە شێوەیەکی کلینیکی بە دیسیبێل (dB HL) لە ڕێگەی پشکنینی ئۆدیۆمێترییەوە دەپێورێت. ئەم حاڵەتە لە سووکەوە بۆ زۆر قورس دەگۆڕێت، ڕەنگە کار لە یەک گوێ یان هەردوو گوێ بکات، و دەشێت لە هەر قۆناغێکی ژیاندا ڕووبدات. بەپێی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی (WHO)، زیاتر لە ١.٥ ملیار کەس لە جیهاندا بە پلەی جیاواز کێشەی بیستنیان هەیە.

پاشەکشەی بیستن دەکرێت لە چەندین هۆکاری پزیشکی و ژینگەییەوە سەرچاوە بگرێت:

• بۆماوەیی / سەرەتای ژیان: هەستیاری بۆماوەیی، هەوکردنی پێش لەدایکبوون، لەدایکبوونی پێشوەختە، یان زەردوویی توندی کۆرپەلە.
• تەمەن (Presbycusis): باوترین هۆکارە لە کەسانی پێگەیشتوودا، بەهۆی تێکچوونی وردە وردەی خانە موییەکانی ناو گوێی ناوەوە بە تێپەڕبوونی کات.
• بەریەککەوتن لەگەڵ دەنگی بەرز: برینداربوونی درێژخایەنی گوێ (ژینگەی کار، مۆسیقای دەنگ بەرز) یان برینداربوونی لەناکاوی توند.
• نەخۆشییەکانی گوێی ناوەڕاست: هەوکردنی گوێ و کۆبوونەوەی شلە، زیاتر لە منداڵاندا دەبینرێت.
• کێشە میکانیکییەکان: کۆبوونەوەی مۆم (چەوری)، کونبوونی پەردەی گوێ، یان رەقبوونی ئێسکەکانی گوێ.
• دەرمانە ژەهراوییەکان بۆ گوێ: هەندێک جۆری ئەنتی‌بایۆتیک و دەرمانی چارەسەری شێرپەنجە.
• نەخۆشییە گشتییەکان و زەبری سەری: نەخۆشی مێنیر، کێشەکانی دڵ و خوێنبەرەکان، شەکرە، هەوکردنی ڤایرۆسی، یان وەرەمەکانی دەمار.

دیارترین نیشانەکان بریتین لە:

• داواکردنی بەردەوام لە خەڵکی کە قسەکانیان دووبارە بکەنەوە ("چی؟" / "تێم نەگەیشت").
• پێویستبوون بە بەرزکردنەوەی دەنگی تەلەڤیزیۆن یان ئامێرەکان زیاتر لە ئاستی ئاسایی.
• بیستنی دەنگەکان بەڵام نەتوانینی تێگەیشتن لە وشەکان، بەتایبەت لە ژینگەی دەنگەدەنگدا.
• هەستکردن بەوەی خەڵکی بە مۆڵە مۆڵ یان نادیار قسە دەکەن.
• قورسایی لە قسەکردنی تەلەفۆنی و دەنگە بەرزەکان (دەنگی ژنان و منداڵان).
• نەبیستنی ئاماژە دەنگییەکان وەک زەنگی دەرگا یان دەنگی سروشت.
• زرینگەی بەردەوامی گوێ و ماندووبوونی بیستن.
• دوورکەوتنەوە لە کۆمەڵگا و خۆبەدوورگرتن لە چالاکییە گروپەکان.
• لە منداڵاندا: دواکەوتنی فێربوونی قسەکردن، هەڵەی دەربڕین، نەتوانینی دیاریکردنی سەرچاوەی دەنگ، یان دابەزینی ئاستی خوێندن.

١. کەمبوونەوەی بیستنی گواستراوە (Conductive)

کاتێک ڕوودەدات کە گواستنەوەی دەنگ لە ڕێگەی گوێی دەرەوە یان ناوەڕاستەوە ڕێگری لێ دەکرێت (وەک مۆم، شلە، کونی پەردەی گوێ). دەنگ کاتێک بەهێز دەکرێت ڕوونییەکەی دەمێنێتەوە و زۆرجار بە دەرمان یان نەشتەرگەری چارەسەر دەبێت.

٢. کەمبوونەوەی بیستنی هەستیاری-دەماری (SNHL)

بەهۆی زیان گەیشتن بە گوێی ناوەوە یان دەماری بیستن. بەزۆری هەمیشەییە، دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی دەنگ و شێواندنی ڕوونی قسەکردن. بە ئامێری بیستن یان کێڵانی کۆکلیا (کۆکلیر ئیمپلانت) باشتر دەبێت.

٣. کەمبوونەوەی تێکەڵ

حاڵەتێکی دووانەیە کە هەردوو جۆرەکەی تێدایە. چارەسەری پزیشکی رێگرییە گواستراوەکان لادەدات، و کەموکورتییەکانی تر بە ئامێری بەهێزکەر چارەسەر دەکرێن.

یەک لایەنە: لاوازی بیستن تەنها لە یەک گوێدا، لە کاتێکدا گوێیەکەی تر ئاستی ئاساییە.

دوو لایەنە: لاوازی لە هەردوو گوێدا. دەکرێت هاوتەریب (ئاستی نزیک لە هەردوو گوێ) یان نا-هاوتەریب بێت.

ئەم جیاکارییە کلینیکییە چارەسەر دیاری دەکات. لاوازی دوو لایەنە زیاتر پەیوەندی بە تەمەن یان ژاوەژاوەوە هەیە. بەڵام یەک لایەنە پێویستی بە پشکنینی پزیشکی بەپەلە هەیە بۆ دڵنیابوون لە نەبوونی وەرەم یان کێشەی پێکهاتەیی.

سەختی حاڵەتەکە بە تێکڕای دەنگی پاک (PTA) لە مەودای دەنگە سەرەکییەکان (٥٠٠ هێرتز – ٤٠٠٠ هێرتز) دیاری دەکرێت. بیستنی ئاسایی لە ٢٥ دیسیبێل یان کەمترە.

• سووک (٢٦ – ٤٠ dB): دەنگە نزمەکان و قسەکردن لە شوێنی دەنگەدەنگدا قورس دەبن.
• مامناوەند (٤١ – ٥٥ dB): قسەکردنی ئاسایی پێویستی بە دووبارەکردنەوە هەیە.
• مامناوەندی توند (٥٦ – ٧٠ dB): قسەکردنی ئاسایی تەنانەت لە ژووری بێدەنگیشدا قورسە.
• توند (٧١ – ٩٠ dB): تەنها قسەی بەهێز یان هاوارکردن دەبیسترێت؛ ئامێری بیستن پێویستە.
• زۆر توند (> ٩٠ dB): دەنگی زۆر بەرزیش بە زەحمەت دەبیسترێت؛ کۆکلیر ئیمپلانت پێشنیار دەکرێت.

SSNHL بریتییە لە دابەزینی لەناکاوی ئاستی بیستن—بەزۆری یەک لایەنە—کە لە ماوەی چەند کاتژمێرێک تا ٧٢ کاتژمێر ڕوودەدات. نەخۆشەکان زۆرجار بە هەستی گیرانی گوێ یان زرینگەی توندەوە لەخەو هەڵدەستن.

فریاگوزاری پزیشکی: SSNHL پێویستی بە چارەسەری بەپەلەی گوێ و لووت و گەروو هەیە. دەرمانی کۆرتیکۆستیرۆید لە چەند ڕۆژی یەکەمدا باشترین ئەنجامی هەیە. هەرگیز پشکنینی پزیشکی دوامەخە و پشت بە چارەسەری ماڵەوە مەبەستە.

چارەسەربوون پەیوەستە بە جۆرەکەی:

• گواستراوە: زۆرجار بە لادانی مۆم، چارەسەری ئەنتی‌بایۆتیک یان نەشتەرگەری چارەسەر دەبێت.
• هەستیاری-دەماری: لەدەستدانی خانە موییەکان هەمیشەییە. بەڵام ئامێری مۆدێرنی بیستن ڕوونی دەنگ دەگەڕێنێتەوە.

کەی ئامێری بیستن پێویستە؟

کاتێک کێشەکانی بیستن کاریگەری لەسەر ژیانی پیشەیی و کۆمەڵایەتی دادەنێت. تەنانەت کەمبوونەوەی سووکیش پێویستی بە ئامێر هەیە بۆ کەمکردنەوەی فشار لەسەر مێشک.

تێبینی: کەمبوونەوەی بیستنی بێ چارەسەر، بە تێپەڕبوونی کات دەبێتە هۆی لاوازی بیرکردنەوە و خەمۆکی.

سەرەڕای ئەوەی گوێی ساغ لە شوێنی بێدەنگدا هاوکاری دەکات، کەڕیی یەک لایەنە (SSD) دەبێتە هۆی کێشە:

• لەدەستدانی توانای دیاریکردنی سەرچاوەی دەنگ.
• کاریگەری سێبەری سەر: نەتوانینی تێگەیشتن لەو قسانەی لە لایەنی گوێ کێشەدارەکەوە دەکرێن.
• ماندووبوونی مێشک لە ژینگەی ژاوەژاودا.

چارەسەرەکان

ئامێری بیستنی ئاسایی، سیستەمی CROS، یان کێڵانی کۆکلیا بۆ حاڵەتە قورسەکان.

دەنگی بیستن جیاوازە لە تێگەیشتن لە قسە:

1. بزوێنەکان (ا، ە، ێ، ۆ، و): دەنگی نزم، هێزی دەنگ و بەرزی دەگەیەنن.
2. نەبزوێنەکان (س، ش، ف، ت، ک): دەنگی بەرز، ڕوونی و تێگەیشتن دەگەیەنن.

کەمبوونەوەی هەستیاری-دەماری سەرەتا زیان بە دەنگە بەرزەکان دەگەیەنێت. نەخۆشەکان دەبیستن کەسێک قسە دەکات بەڵام وشەکان جیاناکەنەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی ئەم گلەیییە باوە: "دەتبیستم، بەڵام تێناگەم چی دەڵێیت."

بەکاربردنی ئامێری بیستن لە کاتی خۆیدا یارمەتی مێشک دەدات توانای پرۆسێسکردنی دەنگەکان بپارێزێت.